• Nowości
  • Polecamy

Wyniki konkursów

Konkurs "Sowa mądra głowa"

Konkursy "Sowi las" i "Sówka mądra główka"

Metody badań i ochrony sów (red. R. Mikusek)
"Metody badań i ochrony sów"
(red. R. Mikusek)
do nabycia w siedzibie
Fundacji Wspierania Inicjatyw Ekologicznych


Free PageRank Checker


Witrynę odwiedziło: osób

Województwo śląskie



2. Stan wiedzy na temat sów w regionie


W województwie śląskim gnieździ się 8 gatunków sów: płomykówka, puchacz, sóweczka, pójdźka, puszczyk, puszczyk uralski, uszatka i włochatka. Uszatka błotna spotykana jest tu jedynie w trakcie przelotów.

Płomykówka Tyto alba
Gatunek bardzo nielicznie, lokalnie nielicznie, lęgowy. Rozmieszczony w województwie śląskim nierównomiernie. Jego liczebność określana jest na kilkadziesiąt par (Betleja 2004). Liczniej występuje w północnej, rolniczej części województwa (powiaty zawierciański, częstochowski i kłobucki). Pojedyncze stanowiska znane są również z powiatów pszczyńskiego, raciborskiego, gliwickiego i lublinieckiego. Podczas inwentaryzacji w obiektach sakralnych w latach 1998 - 2002 zlokalizowano na obszarze województwa 30 czynnych stanowisk lęgowych oraz 35 miejsc okazjonalnego przebywania płomykówki. Stwierdzono jednocześnie opuszczenie przez płomykówkę wielu stanowisk w obiektach sakralnych, w tym 29 w latach 90-tych ubiegłego wieku i co najmniej 9 dalszych ponad 10 lat wcześniej (Dobosz i in. 2002). Być może trwa dalszy spadek liczebności płomykówki w regionie. Część stanowisk czynnych w okresie inwentaryzacji (Dobosz i in. 2002) została opuszczona na początku obecnego wieku (ZPKWŚ, dane niepubl.). Nie można jednak ocenić skali tego zjawiska z powodu niedoboru aktualnych danych o występowaniu płomykówki poza obiektami sakralnymi. Dawniej płomykówka była zapewne liczniejsza i bardziej równomiernie rozmieszczona w województwie. Jej stanowiska stwierdzano nawet w większych miastach, jak: Gliwice, Katowice (Dyrcz i in. 1991), Częstochowa (Dobosz i in. 2002) czy Żory (Kruszyk i in. 1995).

Puchacz Bubo bubo
Gatunek skrajnie nielicznie lęgowy w województwie śląskim. Występuje jedynie w Beskidach, gdzie jego rozmieszczenie i liczebność wymaga lepszego poznania. Na podstawie pojedynczych stwierdzeń, powtarzających się na poszczególnych stanowiskach, liczebność puchacza można ocenić na co najmniej 3 pary: 2 pary w Beskidzie Śląskim w Paśmie Baraniej Góry i 1 para w Beskidzie Żywieckim w Worku Raczańskim. W XIX wieku uznawany na Żywiecczyźnie za gatunek nierzadki. Pojedyncze stanowiska znano tam również w połowie XX wieku (Ferens 1950). W nizinnej części województwa prawdopodobnie był nierzadki jeszcze w XVIII wieku, ale już w następnym stuleciu zaczął wymierać i obecnie się tam nie gnieździ (Dyrcz i in. 1991).

Sóweczka Glaucidium passerinum
Gatunek skrajnie nielicznie lęgowy w województwie śląskim. Występuje w Beskidach, gdzie może być liczniejsza, niż wynika to z dotychczasowych danych. Zasiedla tam głównie starsze drzewostany świerkowe, tak w reglu dolnym, jak i górnym. Na pozostałym obszarze województwa jedynie sporadycznie stwierdzane są pojedyncze osobniki. Istnieje zaledwie kilka informacji o stwierdzeniach sóweczki w przeszłości na terenie dzisiejszego województwa śląskiego, m. in. w Lasach Lublinieckich w XIX wieku (Dyrcz i in. 1991). Trudno obecnie rozstrzygnąć, czy świadczy to o faktycznie rzadkim występowaniu wówczas tego gatunku, czy też jest raczej efektem słabego zbadania.

Pójdźka Athene noctua
Bardzo nieliczny lub nieliczny gatunek lęgowy, częstszy na południu województwa (włącznie z pogórzem), niż w jego części północnej. Ocena liczebności w całym województwie na kilkaset par lęgowych (Betleja 2004) wydaje się zbyt optymistyczna. Brak aktualnych i pełnych danych o rozmieszczeniu i liczebności w województwie. Znane są między innymi stanowiska pójdźki na terenie miast GOP-u i aglomeracji rybnickiej. W granicach Gliwic w 1988 r. wyszukano 19-20 par pójdźki (zagęszczenie 1,4 pary / 10 km2) (Dyrcz i in. 1991). Na terenie Żor w 2006 r. wykryto 4 stanowiska pójdźki (E. Pyśk, J. Marek, dane niepubl.). Liczniejsza jest również na terenach podmiejskich i rolniczych w rejonie Gliwic i Mikołowa (G. Schneider, A. Ochmann, dane niepubl.) oraz w okolicach Bielska-Białej i Pszczyny (R. Mędrzak, J. Jagiełko, dane niepubl.). Przypuszczalnie w miastach mógł nastąpić w ostatnim czasie spadek liczby stanowisk wskutek intensywnego ocieplania elewacji bloków mieszkalnych i kratowania otworów wentylacyjnych będących tam miejscem lęgów pójdźki. Dawniej mogła być częstsza, zwłaszcza na północy województwa. Brak jednak odpowiednich danych porównawczych na potwierdzenie tej tezy.

Puszczyk Strix aluco
Najliczniejszy gatunek sowy w województwie śląskim. Rozpowszechniony na całym jego obszarze. Liczebność populacji lęgowej szacowana jest na kilka tysięcy par (Betleja 2004). Brak danych o zagęszczeniu na odpowiednio dużych powierzchniach próbnych.

Puszczyk uralski Strix uralensis
Gatunek lęgowy w beskidzkiej części województwa. Jego rozmieszczenie i liczebność wymaga dokładniejszego zbadania. Na podstawie pojedynczych stwierdzeń z ostatnich lat liczebność puszczyka uralskiego ocenia się na co najmniej 4 pary w Beskidzie Śląskim i co najmniej 5 par w Beskidzie Żywieckim. W 2006 r. znaleziono lęg w okolicy Bielska-Białej (J. Król i in., dane niepubl.). Poza górami i pogórzem tylko jedna obserwacja - w 1990 r. w Lasach Lublinieckich (Kościelny, Belik 1992). Dawniej prawdopodobnie nie występował w regionie, o czym świadczy brak stwierdzeń w XIX i I połowie XX wieku (Ferens 1950, Dyrcz i in. 1991). Współczesne stanowiska puszczyka uralskiego w regionie powstały zapewne wskutek wzrostu liczebnego populacji karpackiej i rozszerzenia jej areału w kierunku zachodnim.

Uszatka Asio otus
Drugi pod względem liczebności gatunek sowy w województwie. Lęgowy na większej części jego obszaru. Liczebność populacji lęgowej szacowana jest na kilkaset par (Betleja 2004). Brak danych o zagęszczeniu na dużych powierzchniach badawczych.

Włochatka Aegolius funereus
Rozmieszczona w województwie nierównomiernie. Dość liczna w Lasach Tarnogórsko-Lublinieckich: do 14 rewirów w najlepiej zbadanej części środkowej między Koszęcinem a Tarnowskimi Górami (Kościelny, Belik 2005), 9 rewirów w części wschodniej (Sz. Beuch, K. Henel, P. Kmiecik i in., dane niepubl.) oraz pojedyncze stanowiska na zachód, na pograniczu z województwem opolskim w rejonie Zawadzkiego (J. Udolf w: Kościelny, Belik 2005). Na powierzchni próbnej 124 km2 objętej monitoringiem w latach 1998 ? 2003 wykazano zagęszczenia 0,56 ? 1,13 par / 10 km2 (średnio 0,82 pary / 10 km2) (Kościelny, Belik 2005). Ponadto pojedyncze stanowisko wykryto na północy, w lasach nad rzeką Liswartą w Nadleśnictwie Herby (K. i A. Henel, dane niepubl.). Daje to łącznie co najmniej 25 par lęgowych w tym kompleksie lasów, głównie borów sosnowych i sosnowo-świerkowych. Liczebność lęgowej populacji włochatki może być tu jeszcze wyższa, gdyż część obszaru lasów, zwłaszcza w Nadleśnictwach Lubliniec i Herby, nie została odpowiednio przebadana.
Brak pewnych informacji o lęgach włochatki w wyżynnej części województwa. Pojedyncze stwierdzenia w okresie lęgowym miały miejsce w Lasach Pszczyńskich (G. Schneider w: Kościelny, Belik 2005), ale gniazdowanie włochatki wymaga tu potwierdzenia. W Beskidach tylko pojedyncze stwierdzenia, ale nie prowadzono tu dotąd systematycznych poszukiwań włochatki. Prawdopodobnie jest tam liczniejsza. Włochatka nie była wykazywana w granicach dzisiejszego województwa śląskiego w przeszłości (Ferens 1959, Dyrcz i in. 1991). Pozwala to wnioskować, iż nastąpił tu wzrost liczebności tego gatunku, zwłaszcza poza obszarem górskim.


Opracowanie: Krzysztof Henel, Ryszard Mędrzak




Sponsorzy projektu

Projekt dofinansowano ze środków:
Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

oraz
Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie