• Nowości
  • Polecamy

Wyniki konkursów

Konkurs "Sowa mądra głowa"

Konkursy "Sowi las" i "Sówka mądra główka"

Metody badań i ochrony sów (red. R. Mikusek)
"Metody badań i ochrony sów"
(red. R. Mikusek)
do nabycia w siedzibie
Fundacji Wspierania Inicjatyw Ekologicznych


Free PageRank Checker


Witrynę odwiedziło: osób

Województwo podkarpackie



1. Stan wiedzy na temat sów w regionie


Opracowania o charakterze spisów gatunków danego obszaru jak i o charakterze monograficznym Podkarpacia (Dzieduszycki 1880, 1889, Hordowski & Kunysz 1991, Walasz&Mielczarek 1992, Hordowski 1999) wykazują jednoznacznie że poznanie faunistyczne tej grupy ptaków jest obecnie niewystarczające.
Dotyczy to zarówno gatunków częściej spotykanych takich jak - puszczyk, uszatka, pójdźka, płomykówka oraz tych bardzo rzadkich ? puchacz, włochatka, sóweczka, puszczyk uralski.

Płomykówka Tyto alba
Prawdopodobnie nieliczny lub skrajnie nieliczny gatunek lęgowy w XX w. na całym obszarze Podkarpacia (Hordowski 1999).
W XIX w wykazywana regularnie, w Rzeszowie - była tam często obserwowana, rzadsza w terenach podgórskich i górskich (Brunicki 1889, Niezabitowski 1901, Schaitter 1868, Cais 1963) według Dzieduszyckiego (1880) była tam pospolita.
Na Pogórzu Przemyskim stwierdzona w Dubiecku (Walasz 1989) a Cais (1963, 1963a) w latach 60-tych XX w wykazywał 10 stanowisk od Dubiecka po Przemyśl. Na nizinach Podkarpacia w Stubnie występowała w latach 90-tych (Hordowki, Kunysz 1991) pod Rudą Różaniecką (Ruprecht, Szwagrzak 1988) w Starym Dzikowie (Hordowski 1991).
Najnowsze obserwacje na Podkarpaciu pochodzą z Jarosławia gdzie regularnie obserwowano ptaka prawdopodobnie lęgowego na wieży kościoła Opactwo SS. Benedyktynek - Jarosław w latach 2001-2004. Najnowsza obserwacja pochodzi z okolic Stubna gdzie w zabudowaniach stadniny koni w czerwcu 2006 roku obserwowano parę ptaków.
Wszystkie stwierdzenia i stanowiska zawsze znajdowały się wśród zabudowań wiejskich i miejskich (Hordowski 1999).


Syczek Otus scops
Jedyna pewna obserwacja z XIX o gniazdowaniu tego gatunku pochodzi od Niezabitowskiego (1901) który pisał o gniazdowaniu pary ptaków ?w ogrodzie miejskim za Górą Zamkową w Przemyślu?. Dzieduszycki (1880) podaje dwa przypadki pozyskania ptaków na granicy obecnych badań ze Lwowa (80 km) w 1857 i 1863 roku.
Z nowszych obserwacji dwie pierwsze z początku maja (4/5) 2001 roku pod Tworylnem w Bieszczadach (Komisja Faunistyczna Raport Nr 18) oraz z początkiem sierpnia 2001 znaleziono w starych ogrodach zachodniej części Przemyśla martwą dorosłą samicę. Stwierdzenie to dotyczy prawdopodobnie ptaka lęgowego (Stolarczyk&Suchaj w druku, KF 7868). Spreparowany okaz znajduje się w zbiorach Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu.

Puchacz Bubo bubo
Wydaje się że w XIX w był liczniejszy niż obecnie. Dzieduszycki (1880) uważał go ?za pospolitego?. Z XX w pierwszą informacją jest zastrzelenie ptaka pod Przemyślem (Trella 1938). W Karpatach i na Podkarpaciu w latach 1950 ? 1990 obserwowany najczęściej w Bieszczadach (Grodziński 1957, Kulczycki 1964, Mrugasiewicz 1964, Tranda 1969, Ruprecht&Szwagrzak 1988, Ćwikowski 1995, 1995a, Hordowski 1999) po kilka stanowisk na odcinku Lesko ? Myczkowce - Solina (Józefik 1959, Ćwikowski 1995, 1995a Hordowski 1999) oraz w Górach Słonnych (Ćwikowski 1996, Hordowski 1999). Głowaciński et. al. (1995) ocenił populację puchacza w latach 90-tych XX w. na obszarze Bieszczadzkiego Parku Narodowego na 1-2 pary a dla całych Bieszczad wykazał 5 par. Okaz martwy z Bieszczad znaleziony został w 1987 roku na polach koło Tarnawy Dolnej (Cichoń, Zając 1991). Na pograniczu Pogórza Przemyskiego i Gór Słonnych w początkach lat 90-tych oszacowano populację puchacza pomiędzy górami Turnicą a Chwaniowem na 3 ? 5 par (Walasz 1993).
Na Pogórzu Przemyskim obserwowany na 6 stanowiskach w latach 1980 ? 2000 (Hordowski 1991, 1999).
Walasz i Mielczarek (1992) oszacowali populację tego gatunku w latach 80-tych w Karpatach Wschodnich na 3 pewne stanowiska i 11 gdzie gatunek ten mógł gniazdować.
Z części nizinnej Podkarpacia pochodzą stwierdzenia ptaków pod Starzawą (Hordowski 1999) oraz Rudą Różaniecką i pod Narolem (Rybaczynski et al. 1987, Brochulski 1988). Najnowsza obserwacja to znalezienie ptaka z niezdolnością do lotu w 2006 roku pod Łańcutem (inf. A. Fredaczyński).
Podobnie jak w latach 90-tych XX w. (Hordowski 1991, 1999) jak i obecnie jest gatunkiem lęgowym bardzo nielicznie, osiadłym.
W Karpatach i na Podkarpaciu zasiedlał rozległe kompleksy leśne z dominacją buka lub jodły (Hordowski 1999).

Sowa śnieżna Nyctea scandiaca
Zalatująca wyjątkowo (Hordowski 1999). Nalot zimowy zanotowano w 1865/1866 kiedy zastrzelono w 1886 roku dorosłą samicę pod Brzozowem (Dzieduszycki 1880). W XX w obserwowana dwa razy raz 28.11.1988 roku widziano jednego ptaka w okolicy Myczkowiec (Komisja Faunistyczna Raport Nr 5) oraz pod Sanokiem widziano jednego ptaka (rok ?) w Olchowcach (Schramm 1958).

Sowa jarzębata Surnia ulula
Dwie obserwacje zimowe z terenu Podkarpacia pochodzą z XIX w. gdzie w 1862 zabito samca w Hoczwi (Dzieduszycki 1880) oraz pod Lubaczowem w 1890 roku zabito samicę (Dzieduszycki 1895).

sóweczka Glaucidium passerinum
Bardzo nieliczny gatunek lęgowy Karpat Wschodnich (Hordowski 1999) oraz nizinnej części Podkarpacia. W XIX w wykazywana z Bieszczad skąd pochodzą zabite ptaki w Berezkach i Uhercach znajdujące się obecnie w zbiorach Dzieduszyckich (1895) we Lwowie. Dziewiętnastowieczni badacze Karpat Zawadzki (1840) oraz Pietruski (1840) uznawali ten gatunek za lęgowy. Z XX w. pochodzą pierwsze obserwacje przypadające na tata 60-te gdzie w okolicy wsi Zawój słyszał ten gatunek Kulczycki (1964). Pod koniec XX w. (lata 80-te i 90-te) w Bieszczadach i w Górach Sanocko ? Turczańskich stwierdzono w sumie 12 stanowisk (Komisja Faunistyczna Raport Nr 8, Komisja Faunistyczna Raport Nr 13, Komisja Faunistyczna Raport Nr 9, Ćwikowski 1966, Ćwikowski 1996a, Komisja Faunistyczna Raport Nr 12 i 14). Głowaciński et. al. (1995) ocenił całą populację sóweczki w Bieszczadach w latach 90-tych XX w. na 0-1 parę. Z lat ostatnich pochodzą stwierdzenia w Bieszczadach z roku 2000 gdzie w Bieszczadzkim Parku Narodowym obserwowano samicę (Komisja Faunistyczna Raport Nr 17) a pod Balnicą stwierdzono 2 samce (Komisja Faunistyczna Raport Nr 19). Ponadto występuje w Beskidzie Niskim gdzie w Magurskim Parku Narodowym w 1998 ? samiec, 1999 ? 2 stanowiska (Komisja Faunistyczna Raport Nr 16) a w 2000 roku ? samica (Komisja Faunistyczna Raport Nr 17). Na Pogórzu Przemyskim stwierdzono ptaki na dwóch stanowiskach w marcu 2006 roku pod Posadą Rybotycką i Starą Birczą (Anderwald 2006).
W Karpatach Wschodnich występowała w wysokopiennych drzewostanach świerkowych z domieszką jodły, widywana również w miejscach zrębów częściowych w drzewostanach jodłowo-bukowych (Ćwikowski 1966a).

Pójdźka Athene noctua
W XIX w Dzieduszycki (1880) twierdził że jest wszędzie pospolita, w Rzeszowie gniazdowała w budynkach i na strychach (Schaitter 1868).
Na Podkarpaciu pod koniec XX w była gatunkiem nielicznym a w głębi Karpat bardzo nielicznym gatunkiem lęgowym (Hordowski 1999). Na Pogórzu Przemyskim w sąsiedztwie doliny rzeki Wiar obserwowana na co najmniej trzech stanowiskach (Walasz 1993). Szczegółowe badania na obszarze gminy Żurawica pod Przemyślem wykazały obecność ptaków na 8-9 stanowiskach (Hordowski 1998). W Łańcucie w 1999 obserwowana na trzech stanowiskach (Hordowski 1999). W Gorach Sanocko-Turczańskich i Bieszczadach notowana na pojedynczych rozproszonych stanowiskach pod Bykowcami (Skowroński 1996) w Lesku (Hordowski 1999), dawna wieś Stebnik (Ćwikowski 1995a). Najwyżej w Bieszczadach zanotowana przy bacówce we wsi Jaworzec (Hordowski 1999). Ćwikowski (1996a) uważa iż nie występuje zarówno w Bieszczadach jak i w Górach Sanocko-Turczańskich. W Przemyślu obserwowana regularnie w latach 90-tych (Kunysz 1997) również w tym samym czasie widywana w Przeworsku (Hordowski 1999). Zauważono na terenie Gminy Żurawica wyraźny spadek liczebności w stosunku do początku i końca lat 90-tych XX w. (Hordowski 1999).
Obserwowana głównie w sąsiedztwie osad ludzkich (Hordowski 1999) choć wykazana również z terenu nieistniejącej wsi Stebnik (Ćwikowski 1995a).

Puszczyk Strix aluco
Według Hordowskiego (1999) średnio liczny i nieliczny gatunek lęgowy Karpat Wschodnich i Podkarpacia.
W XIX w uważany za gatunek pospolity, najpospolitszy ze wszystkich sów (Zawadzki 1840, Schaitter 1868, Dzieduszycki 1880, 1895, Brunicki 1889, Niezabitowski 1901).
W Karpatach najliczniejszy jest na Pogórzu Przemyskim i Dynowskim pod Rzeszowem mniej liczny podobnie jak w Górach Sanocko - Turczańskich a najmniej liczny w Bieszczadach (Hordowski 1999, Ćwikowski 1995a, Ćwikowski 1996a).
W 2006 roku na obszarze Leśnego Kompleksu Promocyjnego ?Lasy Birczańskie? (Nadleśnictwo Bircza) zlokalizowano 8 odzywających sie samców (Anderwald 2006).
Występuje we wszystkich typach lasów, zadrzewień i ogrodów tam gdzie są stare dziuplaste drzewa (Hordowski 1999).

Puszczyk uralski Strix uralensis
W XIX w równie częsty i prawie na tych samych stanowiskach obserwowany w Karpatach i na Podkarpaciu co i w XX w (Dzieduszycki 1895). Pod Rzeszowem stwierdzil go Schaitter (1868).
Obecnie w Karpatach nieliczny gatunek lęgowy (Hordowski 1999) na pozostałym obszarze w pojedynczych rozproszonych stanowiskach. Obserwowany na Południowym Roztoczu w Powiecie Lubaczowskim gdzie w 1999 i 2003 roku widziano pod Wolą Wielką parę ptaków oraz pod Nowinami Horynieckimi w marcu 1 dorosłego, również w marcu 2003 para pod Mrzygłodami i para pod Hutą Różaniecką ? 2003 (Komisja Faunistyczna Raport Nr 16, 17, 20). Ponadto 2002 roku w północnej części Podkarpacia w Uroczysku Komań obserwowano samca w lutym zaś prawdopodobnie gniazdującą parę obserwowano w Puszczy Solskiej (Komisja Faunistyczna Raport Nr 19). Pod Rzeszowem w okolicach miejscowości Straszydle obserwowano 1 osobnika w 2004 roku (Komisja Faunistyczna Raport Nr 21).
Zasiedlał cały obszar Karpat Wschodnich dochodząc prawdopodobnie do Babicy pod Rzeszowem (Hordowski 1999).
W marcu 2006 roku na obszarze Leśnego Kompleksu Promocyjnego ?Lasy Birczańskie? (Nadleśnictwo Bircza) zlokalizowano 12 miejsc występowania tego gatunku (Anderwald 2006). Była to najliczniej stwierdzona sowa podczas jednoczesnych obserwacji dokonanych w nocy 15 i 16 marca 2006 roku na obszarze Leśnego Kompleksu Promocyjnego ?Lasy Birczańskie?.
W latach 1988 ? 1997 jedna para gniazdowała w Parku Zamkowym w Przemyślu (Kunysz 1989).
Nizinna część Podkarpacia to głównie stanowiska na Obszarze Puszczy Solskiej (ur. Komań koło Woli Wielkiej) i Południoworoztoczańskiego Parku Krajobrazowego (ur. Dublen koło Nowin Horynieckich, ur. Dahany koło Woli Wielkiej, Mrzygłody, Hrebenne (Stachyra et al. 2005).
W Karpatach Wschodnich Obserwowany najczęściej w jednogatunkowych drzewostanach bukowych w pobliżu polan, dróg leśnych, dolin potoków, zrębów (Hordowski 1999). W Bieszczadach występuje do wysokości 1000 m n.p.m (Ćwikowski 1996a). Na Północy Podkarpacia zamieszkuje buczyny i lasy liściaste (Stachyra et all. 2005).

Puszczyk mszarny Strix nebulosa
Jedyna obserwacja tego gatunku dokonana w 1991 roku pochodzi z okolic Morawska pod Jarosławiem (Hordowski 1999).

UszatkaAsio otus
W Karpatach i na Podkarpaciu nieliczny gatunek lęgowy (Hordowski 1999) na pozostałym nizinnym obszarze wydaje się być nieco liczniejsza.
W XIX w uważana za pospolitą sowę przez Dzieduszyckiego (1880) włącznie z łańcuchem Karpat (Zawadzki 1840). Ciekawe że tacy badacze fauniści jak Niezabitowski (1901) i Brunicki (1889) nie wykazywali tego gatunku w swoich listach i nie wymieniają jej jak zauważył to Hordowski (1999).
Nieliczny gatunek lęgowy w Karpatach i na Podkarpaciu (Hordowski 1999). Na Pogórzu Przemyskim obserwowana na rozproszonych stanowiskach im dalej na południe na obszarze Gór Sanocko-Turczańskich i w Bieszczadach wyraźnie mniej liczna od puszczyka i puszczyka uralskiego (Hordowski 1999, Ćwikowski 1996a). W 2006 roku na obszarze Leśnego Kompleksu Promocyjnego ?Lasy Birczańskie? (Nadleśnictwo Bircza) w połowie marca zlokalizowano 2 stanowiska tego ptaka (Anderwald 2006). Lęgowa w okolicy i w samym mieście Przemyśl w latach 90-tych (Kunysz, Kurek 1997).
Podlega wahaniom liczebności w latach 1988-1991 pod Kosienicami gniazdowała 6 - 7 par a w 1999 roku stwierdzono tutaj 8 stanowisk (Hordowski 1999).
W Karpatach obserwowana na skraju lasów (Hordowski 1999). Na pozostałym obszarze zamieszkuje głownie niewielkie zadrzewienia, parki, cmentarze w sąsiedztwie wsi.

uszatka błotna Asio flammeus
Jedyna obserwacja sugerująca możliwość gniazdowania pochodzi z maja 1985 roku (Hordowski, Kunysz 1991, Kunysz 1993). W październiku 2004 roku jednego osobnika z uszkodzonym skrzydłem złapano pod Rybotyczami na Pogórzu Przemyskim.

włochatka Aegolius funereus
Bardzo nielicznie lęgowa w Bieszczadach (Hordowski 1999) a obecnie w początkach XXI w odkryta na Pogórzu Przemyskim (Anderwald 2006).
W XIX stuleciu uważano ten gatunek za gniazdujący w Karpatach (Zawadzki 1840). Dzieduszycki (1880) wyrażał pogląd że jest sową mniej liczną od innych.
Pojedyncze rozproszone stanowiska obserwowano w różnych częściach Bieszczad w latach 90-tych XX w: Muczne, Smerek, Nasiczne ? Magura Stuposianska ? Dwernik, Połonina Caryńska, Suche Rzeki, Balnica (Hordowski 1999, Tomiałojć 1990, Ćwikowski 1996a). Głowaciński et al. (1995) ocenił liczebność tego gatunku w Bieszczadzkim Parku Narodowym na 1 ? 3 pary a na całym obszarze Bieszczadów na 5 ? 10 par. W Górach Sanocko ? Turczańskich gatunek ten obserwowany był w Jałowem pod Ustrzykami Dolnymi (Hordowski 1999). Ćwikowski (1996a) zauważył że intensywna penetracja siedlisk zwiększy liczbę stwierdzeń. Tak też się stało w roku 2006 w połowie marca gdzie stwierdzono nowe stanowisko włochatki na Pogórzu Przemyskim pod miejscowością Stara Bircza (Anderwald 2006). Wcześniej odkryto w latach 2000 ? 2002 odzywające się ptaki w kompleksie leśnym pomiędzy Dąbrówką Starzeńską a Żohatynem (inf. Marta Bylicka). Na północy Podkarpacia pod Hutą Rużaniecką obserwowano samca i 1 ptaka w maju 2002 (Komisja Faunistyczna Raport Nr 19).
Zasiedlała w Bieszczadach wysokopienne buczyny ze znacznym udziałem świerka i jodły (Hordowski 1999). Na Pogórzu Przemyskim zasiedlała drzewostany jednogatunkowe jodłowe lub świerkowe na skraju starodrzewów jodłowo - bukowych.


Opracowanie: Przemysław Kunysz




Sponsorzy projektu

Projekt dofinansowano ze środków:
Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

oraz
Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie