• Nowości
  • Polecamy

Wyniki konkursów

Konkurs "Sowa mądra głowa"

Konkursy "Sowi las" i "Sówka mądra główka"

Metody badań i ochrony sów (red. R. Mikusek)
"Metody badań i ochrony sów"
(red. R. Mikusek)
do nabycia w siedzibie
Fundacji Wspierania Inicjatyw Ekologicznych


Free PageRank Checker


Witrynę odwiedziło: osób

Województwo lubelskie



1. Ogólna charakterystyka województwa


1. Charakterystyka fizjograficzna Lubelszczyzny

Lubelszczyzna leży w środkowo-wschodniej Polsce, obejmując obszar międzyrzecza Wisły i Bugu o wybitnie zróżnicowanych cechach środowiska przyrodniczego. Region pokrywa się w większości z administracyjnymi granicami województwa lubelskiego, którego powierzchnia wynosi 25 115 km2. Wyróżniono tu trzy pasy krajobrazowe, które rozdzielone są wyraźnymi, naturalnymi granicami (ryc. 1). Na północy jest to granica pasa nizin środkowopolskich i wyżyn południowopolskich, a na południu wyżyn i obniżeń przedgórskich (Kondracki 1998). Wyżynnymi makroregionami Lubelszczyzny są: Wyżyna Lubelska, Wyżyna Wołyńska, Roztocze, Kotlina Pobuża, natomiast do nizinnych części zaliczane jest: Polesie Lubelskie, Polesie Wołyńskie oraz częściowo Kotlina Sandomierska i Nizina Południowo-Podlaska (ryc. 1).
Region lubelski jest obszarem typowo rolniczym, około 50% jego powierzchni zajmują urodzajne typy gleb (położone głównie na wyżynnej części Lubelszczyzny), a użytki rolne zajmują około 69% powierzchni regionu (Nowak, Nowak 1996). Duży udział rolnictwa w gospodarce wpłynął na małą gęstość zaludnienia, która wynosi średnio 89 osób/ km2.
Na Lubelszczyźnie jest stosunkowo dużo sadów, natomiast znacznie mniej pastwisk, niż w pozostałych częściach kraju. Lasy zajmują około 22% powierzchni, przy czym największą lesistością cechują się obszary Roztocza i Polesia Lubelskiego. Ze względu na małe uprzemysłowienie Lubelszczyzna charakteryzuje się niskim stopniem urbanizacji.

2. Klimat

Klimat Lubelszczyzny ma charakter kontynentalny, a jego zmienność jest niewielka (Woś 1999). Średnia roczna wartość temperatury powietrza wynosi około 7-7,5oC i jest typowa dla większości obszaru Lubelszczyzny (Nowak, Nowak 1996). Niższe temperatury występują na Wyniosłości Giełczewskiej i Roztoczu oraz w nizinnej, północno-wschodniej części obszaru Lubelszczyzny. Temperatury wyższe niż 7,5oC stwierdza się w dolinach Wisły i Sanu. Na całym obszarze - podobnie jak w całej Polsce - najcieplejszy jest lipiec i sierpień. Najwyższą średnią temperaturę miesięczną stwierdzono w okolicach Puław (około 17,6oC), a najniższą na Roztoczu (16,5-16,9oC) (Kaszewski i in. 1999). Najzimniejszym miesiącem jest luty, a zima zaczyna się najwcześniej w północno-wschodniej części regionu (koniec listopada), i trwa tam najdłużej. Najkrótsza zima jest na Płaskowyżu Nałęczowskim, w dolinie Wisły i na Padole Zamojskim. Najdłuższe lato jest w północno-wschodniej i północnej części Lubelszczyzny i trwa: w Chełmie 97 dni, we Włodawie 96 dni, w Puławach i Lublinie - po 93 dni. Na ten okres przypada też minimum zachmurzenia. Okres dużego usłonecznienia Lubelszczyzny, w stosunku do reszty kraju, wydłuża się do wczesnej jesieni. Bezprzymrozkowy okres (ważny dla wegetacji roślin) trwa najkrócej na Wysoczyźnie Giełczewskiej. W pasie nadwiślańskim wiosenne przymrozki ustępują najwcześniej i najszybciej znika tu pokrywa śnieżna (zalega około 60 dni). Najdłużej śnieg utrzymuje się na południowo-wschodnim Roztoczu - do około 100 dni (Nowak, Nowak 1996). Okres wegetacyjny, kiedy liczba dni w których średnia dobowa temperatura powietrza wynosi co najmniej 5oC, trwa zwykle od 208 do 218 dni, a jedynie na obszarze zachodnim i południowo-zachodnim utrzymuje się przez 220 dni (Nowak, Nowak 1996). Pod względem termicznym Lubelszczyzna ma korzystniejsze warunki dla rolnictwa niż północno-wschodnia Polska, ale gorsze niż Polska południowo-zachodnia. Najwięcej opadów (600-700 mm) stwierdza się na Roztoczu i w południowej część wyżyny. Suma opadów maleje w regionie lubelskim w kierunku północnym do 550 mm (Kaszewski i in. 1999; Nowak, Nowak 1996). W okresie wegetacji opady na całym obszarze regionu są znacznie mniejsze niż zapotrzebowanie roślin uprawnych. Dla stosunków wodnych w okresie wegetacji niekorzystny jest także rozkład opadów w ciągu roku i duże ich wahania w poszczególnych latach. Występują często tzw. "suche" lub też "mokre" lata. Na najcieplejsze miesiące letnie przypada maksimum opadów (lipiec - ok. 100 mm), natomiast wiosną suma opadów jest niższa (50-70 mm). Kontynentalizm klimatyczny Lubelszczyzny, przejawiający się m.in. większymi opadami w zimie, ale rzadszym występowaniem odwilży śródzimowych, sprzyja raczej spływowi wód do rzek, niż ich wsiąkaniu do gleby. Najlepszy pod względem agroklimatu jest obszar nadwiślański i Kotliny Sandomierskiej, a najmniej korzystny - Polesia Lubelskiego i Niziny Południowopodlaskiej (Nowak, Nowak 1996, Woś 1999).

3. Rodzaje gleb i ich wykorzystanie

Największy odsetek na Lubelszczyźnie stanowią gleby wytworzone na lessach - 55% na Zamojszczyźnie i 39,2% w byłym województwie lubelskim (Nowak, Nowak 1996; Zawadzki red. 1999). Znaczny jest także udział gleb powstałych na podłożu piaszczystym - w byłym województwie chełmskim stanowią one aż 33,5%. Udział gleb na podłożu węglanowym jest najwyższy w byłym województwie chełmskim (17,5%), a najniższy w lubelskim - tylko 2%. Jest to wynikiem przykrycia skał węglanowych pasa wyżynnego utworami czwartorzędowymi.
Przydatność rolnicza gleb dzieli Lubelszczyznę na trzy obszary nierównej wielkości: pas najbardziej urodzajnych gleb typu czarnoziemów, brunatnych, płowych i rędzin, zaliczanych do gleb bardzo dobrych i dobrych, zajmuje około 50% powierzchni regionu. Pas ten przebiega równoleżnikowo i pokrywa się z obszarem Wyżyny Lubelskiej i Wołyńskiej oraz Roztocza Zachodniego (ryc. 2). Gleby płowe, wytworzone z lessów i utworów lessowatych, dominują na zachód od Wieprza, natomiast gleby brunatne występują na Grzędzie Horodelskiej oraz na obszarze międzyrzecza Bugu i Huczwy. Płat najlepszych czarnoziemów leży w południowo-wschodniej części Lubelszczyzny: na Grzędzie Sokalskiej i w Kotlinie Hrubieszowskiej. Rędziny przeważają na wschodzie - na Pagórach Chełmskich, w Padole Zamojskim i w Kotlinie Pobuża, ale występują także w zachodniej części Wyżyny Lubelskiej: w Kotlinie Chodelskiej, na Wzniesieniach Urzędowskich i rzadziej na Roztoczu. Gleby rdzawe występują powszechnie w lasach Puszczy Solskiej. W obszarze najlepszych gleb, który cechuje najrzadsza w Polsce sieć wodna, występuje największe wylesienie oraz mały odsetek łąk, a dominują pola uprawne. Wysoka wartość użytkowa tych gleb łatwo ulega obniżaniu, gdyż narażone są one na silne działanie procesów niszczenia (Nowak, Nowak 1996).
Północna, nizinna część Lubelszczyzny posiada różne typy gleb z przewagą słabszych gleb bielicowych, których podłoże stanowią polodowcowe piaski gliniaste. Na Pojezierzu Łęczyńsko-Włodawskim, w dolinach rzecznych i na rozległych obniżeniach pojeziernych dominują gleby bagienne, wytworzone przede wszystkim z torfów niskich. Większe, zwarte kompleksy tych gleb występują w północnej części Krowiego Bagna, w sąsiedztwie jeziora Uściwierz oraz w dolinie Tyśmienicy (Nowak, Nowak 1996).
Strukturę użytkowania ziemi Lubelszczyzny, która stanowi 6,6% użytków krajowych, ukształtowały przede wszystkim bardzo dobre warunki środowiska przyrodniczego oraz działalność gospodarcza człowieka. Drugą cechą wyróżniającą Lubelszczyznę jest ponad trzy razy wyższy - niż w Polsce - udział sadów w powierzchni użytków rolnych. Dane te wymownie świadczą o tym, że warunki przyrodnicze Lubelszczyzny, są korzystne dla rolnictwa. Występujące w obrębie wyżyn duże przestrzenie dobrych i bardzo dobrych gleb oraz niewielki udział łąk i pastwisk sprawiają, że produkcja roślinna odgrywa tu większą rolę niż zwierzęca. W zasiewach i zbiorach dominują: pszenica, rośliny przemysłowe, warzywa i owoce. Natomiast na słabszych glebach krain nizinnych uprawia się inne zboża (żyto, owies) oraz ziemniaki, które w znacznej części przeznacza się na paszę. Przeważa tu produkcja zwierzęca - zwłaszcza trzody chlewnej (Nowak, Nowak 1996).

4. Ludność i urbanizacja Lubelszczyzny

Okres powojenny charakteryzował się na Lubelszczyźnie wysokim przyrostem liczby ludności oraz dużym jej przepływem migracyjnym - w szczególności ze wsi do miast - co ujawniło się we wzroście liczby ludności miejskiej. W roku 1946 udział ludności miejskiej - w ogólnej liczbie mieszkańców ówczesnego województwa lubelskiego - wynosił jedynie około 16%, a już w 1960 r. prawie 25%, obecnie przekraczając 59% (Nowak, Nowak 1996). Zestawienia statystyczne podają, że na Lubelszczyźnie jest obecnie 3100 miejscowości, w tym 31 miast, których rozmieszczenie w regionie wykazuje pewne dysproporcje (Nowak, Nowak 1996) (ryc. 3).


Opracowanie: Grzegorz Grzywaczewski




Sponsorzy projektu

Projekt dofinansowano ze środków:
Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

oraz
Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie