• Nowości
  • Polecamy

Wyniki konkursów

Konkurs "Sowa mądra głowa"

Konkursy "Sowi las" i "Sówka mądra główka"

Metody badań i ochrony sów (red. R. Mikusek)
"Metody badań i ochrony sów"
(red. R. Mikusek)
do nabycia w siedzibie
Fundacji Wspierania Inicjatyw Ekologicznych


Free PageRank Checker


Witrynę odwiedziło: osób

Wypluwki


Skład i powstawanie wypluwek

Podstawowym pokarmem sów są drobne ssaki: gryzonie i owadożerne oraz ptaki. Duże sowy, jak puchacz czy puszczyk uralski polują również na większe ofiary, np. jeże, piżmaki, zające, kaczki, a nawet młode lisy. Mniejsze gatunki sów, jak pójdźka czy syczek polują w dużej części na bezkręgowce, głównie żuki i dżdżownice. Zwykle mniejsze ofiary zjadane są w całości, większe natomiast wstępnie oskubywane lub odzierane ze skóry i zjadane fragmentami. Poszczególne gatunki często przygotowują posiłek w charakterystycznych, stałych miejscach.

Sowy należą do ptaków, które nie posiadają wola, a połknięty pokarm trafia od razu do żołądka mięśniowego. W kolejnym etapie kości, sierść, chitynowe pokrywy owadów i pióra są oddzielane w żołądku gruczołowym od reszty pokarmu i formowane w zbity wałek nazywany wypluwką lub zrzutką, który następnie zostaje wydalony ruchami wymiotnymi. Wiele innych gatunków ptaków również produkuje wypluwki, np.: bociany, czaple, mewy, jerzyki, dzierzby, zimorodki, krukowate itp.

Sowy zrzucają w ciągu doby po 2-3 wypluwki (1-2 w nocy), często bezpośrednio przed lub po konsumpcji, najczęściej 8-20 godzin po niej - ofiara skonsumowana w pierwszej części nocy wypluwana jest wraz ze zrzutką następnego dnia, z drugiej części - następnej nocy. Stymulacją do ich wyplucia jest większa ilość nagromadzonych, niestrawnych szczątków w żołądku mięśniowym. Do wcześniejszego wyplucia mogą przyczynić się też czynniki behawioralne: widok potencjalnej ofiary, stres, konieczność większej aktywności np. w okresie karmienia piskląt itd. Wtedy wypluwka może być mniejsza. Czasami zdarza się, że jest ona wydalana w dwóch częściach, w krótkim odstępie czasu.

Zaraz po wypluciu zrzutka jest mokra, pokryta śluzem i ciepła. Szczególnie obfity jest śluz płomykówki, nadający jej zrzutkom specyficzny połysk jeszcze długo po ich wypluciu. Świeżo zrzucona wypluwka otoczona jest z zewnątrz miękkim materiałem, który zapobiega uszkodzeniom przewodu pokarmowego podczas jej wydalania. Na kształt, kolor i strukturę, a co za tym idzie - trwałość wypluwki, wpływa głównie jej skład i stopień zachowania kości. Najmniej trwałe są wypluwki syczka, najbardziej odporne - płomykówki. Zwłaszcza u generalistów pokarmowych, takich jak puszczyk czy puchacz, wypluwki mogą znacznie różnić się między sobą. Wydaje się, że najmniej zmienna pozostaje ich średnica.

Twarde części, tj. głównie kości, stanowią 30-50% masy wypluwek. U ptaków szponiastych często mniej, co może być podstawą do rozróżniania między wypluwkami np. u uszatki błotnej i błotniaka zbożowego (Holt et al. 1987). Na 1 g wypluwki składa się 15-25 g pokarmu. Spośród kości drobnych ssaków najlepiej w wypluwkach zachowują się żuchwy, które zwykle przeważają ilościowo nad czaszkami. Regułą jest, że stopień skruszenia kości w materiale wypluwkowym jest powiązany z wielkością sowy: im mniejsza sowa, tym stopień skruszenia pokarmu jest większy. Oczywiście zależy to również od wielkości ofiary. W praktyce nie da się oznaczyć bezspornie wszystkich wypluwek, gdyż wiele jest nietypowych i odbiega od schematu. W miarę zdobywania doświadczenia procent prawidłowych oznaczeń rośnie.

Wypluwki zrzucane przez sowy z pewnej wysokości łamią się i rozpadają na mniejsze części. Wtedy znajdujemy tylko ich fragmenty. Najlepiej zachowują się te, które są zrzucane wewnątrz budynków, w dziuplach, budkach, ambonach itp. Jest regułą, że zgromadzone w jednym miejscu wypluwki należą do tego samego gatunku. Oczywiście od tej reguły są wyjątki. Wypluwka ulega z czasem rozkładowi, a jej żywotność zależy głównie od warunków atmosferycznych i miejsca zrzucenia; np. wypluwki płomykówki zgromadzone w wieży kościoła mogą prawie niezmienione przetrwać nawet kilkadziesiąt lat, zanim ulegną rozpadowi pod wpływem owadów - saprofagów. Wypluwki narażone na bezpośrednie działanie czynników pogodowych są wymywane z miękkich części, które je spajają, a więc sierści i piór. W takiej wypluwce na zewnątrz pojawiają się elementy twarde (białe i ostre krawędzie kości, dutki itp.).


Wyniki analizy wypluwek sów

Analiza zawartości wypluwek umożliwia nam nie tylko poznanie pokarmu sów ale pozwala również uchwycić zmiany w diecie poszczególnych gatunków zarówno pomiędzy latami jak i sezonami. Udział poszczególnych ofiar w pokarmie ulega bowiem znacznym wahaniom, zwykle w związku ze zmianami ich dostępności w środowisku.

Można równiez dostrzec różnice w wykorzystywanych źródłach pokarmu w zależności od zajmowanego typu siedliska.


Przykładowe głosy sów:



1. Włochatka - Aegolius funereus

2 samce na granicy terytoriów
(Białowieża, maj 2010)
@ Romuald Mikusek

Scenariusze zajęć



Sponsorzy projektu

Projekt dofinansowano ze środków:
Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

oraz
Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie