• Nowości
  • Polecamy

Wyniki konkursów

Konkurs "Sowa mądra głowa"

Konkursy "Sowi las" i "Sówka mądra główka"

Metody badań i ochrony sów (red. R. Mikusek)
"Metody badań i ochrony sów"
(red. R. Mikusek)
do nabycia w siedzibie
Fundacji Wspierania Inicjatyw Ekologicznych


Free PageRank Checker


Witrynę odwiedziło: osób

Województwo dolnośląskie



1. Ogólna charakterystyka województwa


1. Położenie i warunki abiotyczne.

Dolny Śląsk położony w Polsce południowo-zachodniej pod względem fizjogeograficznym znajduje się w podobszarze Masywu Czeskiego i Niżu Środkowoeuropejskiego. Najsilniejszy wpływ na zróżnicowanie warunków klimatycznych na Dolnym Śląsku wywiera ukształtowanie terenu, a zwłaszcza znaczna rozpiętość wysokości nad poziomem morza od 70 do 1603 m n.p.m., oraz urozmaicona rzeźba terenu. Ze wzrostem wysokości zmniejsza się ciśnienie atmosferyczne, następuje spadek temperatury powietrza (przeciętnie o 0,55oC/100 m), wzrost opadów i wydłuża się czas zalegania pokrywy śnieżnej (średnio o 11,4 dni na 100 m ), która w nizinnej części Dolnego Śląska utrzymuje się przeciętnie przez 35-40 dni (do 30-40 cm) w ciągu roku, zaś na Śnieżce już 195 dni (do 200 cm grubości).

2. Warunki biotyczne.

Część niżowa Dolnego Śląska została w bardzo znacznym stopniu odlesiona, zaś większość rosnących lasów to nasadzenia gospodarcze będące uprawami pozbawionymi charakterystycznej struktury i składu florystycznego. Niż ma typowy krajobraz kulturowy, z przewagą użytków rolnych i gęstym zaludnieniem. Obszar Sudetów jest odlesiony i użytkowany rolniczo w mniejszym stopniu. Także tutaj w lasach dominują nasadzenia - jednogatunkowe, ubogie antropogeniczne agregacje.
Ponad 62% powierzchni regionu dolnośląskiego zajmują grunty rolne, w tym aż 46% stanowią grunty orne, zaś pozostałą część - łąki i pastwiska (15,5%) oraz sady (0,6%). W strukturze upraw dominują rośliny zbożowe (ok. 53%), w tym blisko 28% stanowią uprawy pszenicy ozimej i jarej, a w grupie roślin przemysłowych - buraki cukrowe (ponad 6%). Znaczny areał zajmują tu uprawy roślin pastewnych (ok. 18%) i ziemniaków (blisko 14%). (Rocznik Statystyczny, 2001). Ważną rolę odgrywają na Dolnym Śląsku też zbiorowiska ruderalne.
Roślinność rzeczywista Dolnego Śląska odbiega mocno od roślinności potencjalnej tego terenu. W całym regionie nie ma obszarów, które można by uznać za pierwotne, a roślinność o charakterze naturalnym ma bardzo niewielki udział w pokrywaniu terenu. Na Dolnym Śląsku stwierdzono dotychczas ok. 1890 roślin naczyniowych (Kącki, Dajdok, Szczęśniak, 2003), co stanowi to 75,9% flory kraju. Lesistość województwa wynosi 28,4%. Roślinnością potencjalną niżu Dolnego Śląska są przede wszystkim środkowoeuropejskie lasy liściaste, należące do klasy Querco-Fagetea. W dolinach rzecznych, na regularnie zalewanych terasach, wykształcały się łęgi jesionowe Ficario-Ulmetum, W Sudetach, dzięki wyniesieniu n.p.m., wykształciły się piętra roślinne, charakteryzujące się odmiennymi zbiorowiskami roślinnymi. Siedliska borowe zajmują 38% powierzchni lasów województwa, siedliska borów wilgotnych i bagiennych ok. 6%, lasowe ok. 10% powierzchni, zaś lasowe siedliska wilgotne bagienne i łęgowe - 5% powierzchni lasów województwa. Lasy górskie dominują w Sudetach, zajmując powierzchnię ok. 22% kompleksów leśnych województwa, zaś bory górskie ok. 6% kompleksów leśnych województwa i związane są z górną częścią regla dolnego oraz fragmentami na granicy regli. Dominują tu drzewa iglaste z sosną zwyczajną (56% powierzchni) i świerkiem pospolitym (33%), dąb szypułkowy i dąb bezszypułkowy - zajmują ok. 9% powierzchni kompleksów leśnych, zaś buk, brzoza, olcha, jesion - obejmują powierzchnię w granicach 1% kompleksów leśnych. Na 61% powierzchni leśnej przeważają drzewostany jednopiętrowe i jednogatunkowe. Lasy rezerwatowe (parki narodowe i rezerwaty przyrody), zajmują łącznie blisko 3% powierzchni leśnej województwa (10 164 ha, w tym grunty leśne 3 934 ha). Składają się na nie dwa parki narodowe Karkonoski Park Narodowy i Park Narodowy Gór Stołowych oraz 64 rezerwaty przyrody.

3. Zagrożenie i ochrona środowiska.

Krajobraz województwa dolnośląskiego charakteryzuje się daleko posuniętymi zmianami związanymi z obecnością i działalnością człowieka, co najmniej od okresu neolitu. Wśród źródeł antropopresji za najważniejsze należy uznać: rolnictwo, rozwój sieci osadniczej i komunikacyjnej oraz przemysł. Ponadto w dolinach rzek, dodatkowym istotnym czynnikiem zmian środowiskowych są zabiegi, mające na celu ochronę przeciwpowodziową. Wpływ na stan środowiska geograficznego regionu wywarły zanieczyszczenia emitowane przez elektrownie cieplne. Wskutek zakwaszenia, w latach 80.-tych i 90.-tych ub. wieku zniszczeniu uległy drzewostany Gór Izerskich i części Karkonoszy. Inwazja szkodników leśnych jest tylko tego następstwem. Niewątpliwie najpoważniejszym czynnikiem antropopresji jest w dalszym ciągu przemysł, zwłaszcza wydobywczy, w tym górnictwo węgla brunatnego oraz miedzi.
Istnieje szereg wspólnych zagrożeń dla większości zwierząt czy ich siedlisk. Wiele z nich ma swoje przyczyny w działalności ludzkiej. Do nich należy w pierwszej kolejności postępująca fragmentacja środowiska przyrodniczego, spowodowana zmianą zagospodarowywania gruntów, rozbudową miast i wsi, ekspansją rozproszonej zabudowy oraz towarzyszących jej dróg dojazdowych i ogrodzeń, liniami energetycznymi itp., tworzącymi bariery ekologiczne utrudniające lub wręcz uniemożliwiające przemieszczanie się zwierząt. Część z nich stanowi bezpośrednie zagrożenie życia zwierząt i corocznie na drogach Dolnego Śląska giną ich tysiące, a wśród nich gatunki rzadkie i zagrożone, w tym sowy, a zagrożenie to wzrasta wraz z przybywaniem liczby aut. Specyficzne zagrożenie stanowi budowa elektrowni wiatrowych na trasach wędrówek ptaków. Inną grupą wspólnych zagrożeń jest chemizacja rolnictwa i leśnictwa, w tym głównie nawożenie chemiczne w rolnictwie, chemiczne zwalczanie szkodników roślin w rolnictwie i leśnictwie, Zagrożeniem dla siedlisk i gatunków fauny w szerokiej skali są zmiany klimatyczne - ocieplanie klimatu oraz zwiększenie amplitudy zjawisk ekstremalnych - temperatur, okresów suchych i mokrych. Lasy w Polsce są obecnie obiektem intensywnej penetracji ludności. W górach głównym zagrożeniem jest nadmierna intensyfikacja turystyki w pewnych rejonach i rozbudowa sieci nowych wyciągów narciarskich. Podobnie jak wydobywanie surowców skalnych oraz związane z tym prace strzelnicze i zapylenie, prowadzi to do mnożenia barier ekologicznych i płoszenia zwierząt. Pewnym zagrożeniem jest odnotowywany obecnie wzrost zapotrzebowania na drewno, co może spowodować większe pozyskanie drzew w wieku rębnym, które są szczególnie ważne dla wielu gatunków ptaków, w tym sów. Zagrożeniem dla fauny może być zwiększanie powierzchni monokultur leśnych, zmniejszanie ilości pozostawianych drzew starych, zamierających, martwych i dziuplastych (choć obecnie tendencja jest odwrotna).
Do obszarów o największej różnorodności biologicznej na Dolnym Śląsku należą tereny chronione obecnie jako parki narodowe i parki krajobrazowe. Większość z nich to obszary chroniące ekosystemy górskie i podgórskie, w tym dwa parki narodowe: Karkonoski (pow. 3 828 ha) i Gór Stołowych (5 779 ha), oraz parki krajobrazowe: Śnieżnicki, Gór Sowich, Sudetów Wałbrzyskich, Książański, Rudawski, Chełmy i Ślężański. Warta podkreślenia jest szczególna rola dolin dużych rzek, a szczególnie Odry, spełniających role ważnych korytarzy ekologicznych.

4. Ptaki

Faunę Dolnego Śląska charakteryzuje znaczna strefowość występowania, od nielicznych elementów wysokogórskich, ograniczonych swym zasięgiem do szczytowych partii Karkonoszy i Masywu Śnieżnika, przez faunę górską zasiedlającą poszczególne pasma Sudetów oraz Masyw Ślęzy, aż po dominującą faunę nizinną. Wśród kręgowców Dolnego Śląska najliczniej reprezentowane są ptaki. Stwierdzono dotychczas 348 gatunków ptaków, spośród których 192 gatunki obecnie gniazdują, a pozostałe to ptaki przelotne lub zalatujące dawniej lub współcześnie. W skład awifauny Dolnego Śląska wchodzą też 43 gatunki ptaków lęgowych, wymienionych w Załączniku I Dyrektywy Ptasiej UE o ochronie dzikich ptaków, spośród których 19 to gatunki ujęte już w Czerwonej Księdze. Wśród nich do gatunków niższego ryzyka, ale bliskich zagrożenia należy puchacz Bubo bubo. Do kategorii gatunków nie wykazujących na razie regresu populacyjnego, ale reprezentowanych przez małe i często nietrwałe lub marginalne populacje należy sóweczka Glaucidium passerinum i włochatka Aegolius funereus.


Opracowanie: Romuald Mikusek




Sponsorzy projektu

Projekt dofinansowano ze środków:
Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

oraz
Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie